για το θυμό & τη δημιουργικότητα (άρθρο)

anger & creativity

Μελετώντας τα συναισθήματα, γρήγορα κάποιος παρατηρεί ότι υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις, χαρακτηρισμοί και ταξινομήσεις στον τρόπο που αυτά κατηγοριοποιούνται. Παρά τις διαφορετικές απόψεις, ένα είναι σίγουρο: ο θυμός είναι πάντα εκεί.

Και ο θυμός είναι αδιαμφισβήτητα ένα από τα πιο παρεξηγημένα συναισθήματα.

Ο θυμός έχει συνδεθεί με αρνητικότητα, καταστροφικότητα, έλλειψη ευγένειας, φόβο, ακόμη και ντροπή. Αυτό κάνει κάποιον να αναρωτηθεί πώς ένα συναίσθημα,  που είναι αποτέλεσμα χημικών διεργασιών στον εγκέφαλο και στο σώμα μας, μέρος της βιολογικής, συναισθηματικής και νοητικής μας ζωής, είναι τόσο παρεξηγημένο. Εγείρονται επίσης επιπλέον ερωτήματα όπως  με ποιο τρόπο οι κοινωνικές συνθήκες, η κουλτούρα και το περιβάλλον που μεγαλώσαμε επηρέασαν τη συνάντησή μας με το συναίσθημα του θυμού. Πώς μάθαμε να το αναγνωρίζουμε και να το ξεχωρίζουμε από αυτό της οργής, με ποιο τρόπο το βιώνουμε και κατά πόσο το εμπεριέχουμε;

Συχνά παρατηρούμε πως οι περισσότεροι άνθρωποι δεν νιώθουν ασφαλείς με το θυμό τους και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που δεν συνδέονται μαζί του, είτε  τον καταπιέζουν και τον εσωτερικεύουν  είτε τον εκδραματίζουν διαρκώς. Και είναι πραγματικά άξιο απορίας πώς  με ένα συναίσθημα που έχει σαν κύριο μέλημά του  να μας προστατεύει και να μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς,  έχουμε μια τόσο παραμορφωμένη σχέση.

Ο θυμός είναι μια συναισθηματική αντίδραση.  Είναι μια έντονη και ισχυρή αντίδραση. Και αυτό είναι μέρος  της ομορφιάς του. Ο θυμός εμφανίζεται συνήθως όταν κάτι θεωρηθεί ως επικίνδυνο, όταν βάλλονται  τα προσωπικά και τα χωρικά μας όρια ή όταν κάτι βιώνεται ότι έρχεται σε αντίθεση με το αξιακό μας σύστημα. Σωματικές αισθήσεις που συνδέονται με το θυμό είναι ταχυκαρδία, υψηλή πίεση, κοκκίνισμα, αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, ένταση στους μυς γύρω από τα μάτια και το στόμα κλπ. Οι σωματικές αντιδράσεις που σχετίζονται με το θυμό αν και διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, εμπλέκουν μια σωματική ή ενεργειακή κίνηση που εκφράζεται με το να σπρώξουμε μακριά, να προστατεύσουμε το χώρο μας και τη σωματική και συναισθηματική  μας ακεραιότητα.  Εάν ο θυμός μιλούσε, τότε σίγουρα  το λεξιλόγιό του  θα περιείχε λέξεις όπως “όχι”, “σταμάτα”, “αρκετά”, ‘’φτάνει’’.

Ο θυμός υπάρχει για να μας προστατεύει και να μας συνδέει με την δύναμή μας. Δεν είναι εκεί για να βλάψει κάποιον. Ο θυμός, όπως όλα τα συναισθήματα, είναι συνειδητός, και αυτή η συνειδητότητα έχει έδρα και δράση στο  μετωπιαίο λοβό σε αντίθεση με την οργή και τα ένστικτα που κατοικούν στον ερπετοειδή  εγκέφαλο. Τη στιγμή που αρχίζουμε να θέλουμε να βλάψουμε κάποιον ,που νιώθουμε τόσο παραβιασμένοι, τότε είναι που πηδάμε στον ερπετοειδή  μας εγκέφαλο και πηγαίνουμε προς τα ένστικτα. Και ας ξεκαθαρίσουμε κάτι.Τα ένστικτα είναι αυτό που είναι, είναι, μέρος της ανάπτυξής μας, έχουν το ρόλο και την σημαντικότητά τους. Σε ακραίες καταστάσεις η ικανότητά μας να πηδάμε στο ένστικτο μπορεί να μας σώσει τη ζωή. Το πρόβλημα ξεκινάει στην καθημερινότητα, όταν δεν αντιμετωπίζουμε καταστάσεις που απειλούν τη ζωή μας και παρόλα αυτά τείνουμε να πηδαμε στο ένστικτο.

Σύμφωνα με την Σωματοδυναμική Θεωρία (L. Marcher), μπορούμε να ξεχωρίσουμε δυο διαφορετικές και ταυτόχρονα συνδεδεμένες λειτουργίες του εγώ. Η πρώτη αφορά στην ικανότητά μας να θέτουμε όρια (εξωτερικά) και η άλλη στην ικανότητά μας να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας, τα εσωτερικά μας όρια. Και εάν τα εξωτερικά όρια μπορούν να περιγραφούν ως κύκλοι που μας περιβάλλουν, τα εσωτερικά όρια είναι σαν ένα εσωτερικό δοχείο. Μπορούμε να αναρωτηθούμε για ένα λεπτό, πόσο καλά θέτουμε τα εξωτερικά μας όρια, κατά πόσο μπορούμε να τα κρατήσουμε και ποια είναι η χωρητικότητα του εσωτερικού μας δοχείου, Είναι μεγάλο,είναι μικρό, γεμίζει εύκολα ;

Με το να θέτουμε και να κρατάμε τα όριά μας δίνουμε χρόνο και χώρο στον εαυτό μας να επεξεργαστεί, να νιώσει και να καταλάβει μια πράξη, ένα συναίσθημα, μια ιδέα που έρχεται από έξω και  κατευθύνεται προς  εμάς. Ταυτόχρονα εάν διατηρούμε τα όριά μας, τα εσωτερικά μας όρια δεν θα τεντωθούν και το δοχείο μας δεν θα φτάσει στο όριό του απότομα και ξαφνικά. Εάν τώρα για κάποιο λόγο τα εξωτερικά μας όρια δεν είναι ξεκάθαρα, είναι εύθραυστα ή ασαφή, τότε ό,τι έρχεται από έξω θα τείνει να χτυπάει απευθείας το σωματικό μας εγώ, το δέρμα μας και μόλις αυτό συμβεί, το σύστημά μας θα φωνάξει αμέσως, κίνδυνος. Εάν έχουμε ικανοποιητικά εσωτερικά όρια ,τότε πιθανότατα θα διαχειριστούμε αυτό που συμβαίνει χωρίς να εκραγούμε, αλλά αυτό σίγουρα θα απαιτήσει μεγάλη προσπάθεια και ενέργεια. Εάν από την άλλη η χωρητικότητα του δοχείου μας είναι μικρή, τότε μια έκρηξη είναι απλά θέμα χρόνου.

Ο θυμός, όπως κάθε συναίσθημα, έχει διακυμάνσεις αρχή, κορύφωση και τέλος. Δεν θα κρατήσει για πάντα και σίγουρα δε θα προκαλέσει καμιά καταστροφή εάν απλά τον αγκαλιάσουμε και του κάνουμε χώρο  Η ικανότητα να νιώθουμε το θυμό μας, μας σπρώχνει να κινηθούμε, να προστατεύσουμε το χώρο μας, να υπερασπιστούμε την αίσθηση αξιοπρέπειας και την ατομικότητά μας. Η ικανότητά μας να επιτρέπουμε χώρο και χρόνο στον εαυτό μας εσωτερικά και εξωτερικά είναι από μόνη της μια πράξη δημιουργικότητας.

Η δημιουργικότητα δεν είναι ένα απλό θέμα.Τόσα έχουν γραφτεί. Θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένα φαινόμενο όπου κάτι καινούργιο,υλικό ή άυλο και και υπό μια έννοια πολύτιμο, παίρνει μορφή. Η δημιουργικότητα εμπεριέχει έννοιες όπως αυθεντικότητα, ατομικότητα, έμπνευση, πρωτοπορία κλπ. Δεν μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί εάν δεν νιώθουμε ασφαλείς.Δεν μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί εάν δεν είμαστε αυθεντικοί.Δεν μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί εάν δεν είμαστε σε επαφή με την ατομικότητά μας και σίγουρα δεν μπορούμε να είμαστε δημιουργικοί εάν δεν νιώθουμε αξιοπρεπείς.

Ο θυμός είναι το συναίσθημα που διασφαλίζει ότι τα όριά μας είναι εκεί. Είναι το συναίσθημα που διευκολύνει την ασφάλεια στον προσωπικό μας χώρο επιτρέποντάς του να μετουσιωθεί σε τόπο έκφρασης του εαυτού μας. Και αυτή η πράξη έκφρασης είναι πράξη δημιουργίας. Σε ένα τέτοιο τόπο μπορούμε να σταθούμε με δύναμη και σε επαφή με την ατομικότητά μας, την αξιοπρέπειά μας και με ανοιχτή καρδιά να συνδεθούμε με τον εαυτό μας και με τους άλλους. Η ικανότητα να είμαστε εμείς, να δημιουργούμε χώρο και χρόνο για εμάς είναι μακράν η μεγαλύτερη και πολυτιμότερη πράξη δημιουργίας.

Σύνταξη: Αγάπη Γεγησιάν, Επιμέλεια: Αλένα Ριζίκαβα

Βιβλιογραφία

  1. Marcher, L. & Fich, S. (2010). Body Encyclopedia. Berkeley: North Atlantic Books

english

Θυμός & Δημιουργικότητα (άρθρο)

anger & creativity

Ο θυμός είναι ένα από τα βασικά συναισθήματα μαζί με το φόβο, τη χαρά, τη λύπη, την αηδία, τη ντροπή και τη σεξουαλική ευχαρίστηση. (1) Είναι προορισμένος να μας συνδέει με τη δύναμή μας και την ικανότητά μας να προστατεύουμε το χώρο μας. Γι αυτό θεωρείται , από τον Αlexander Lowen, ως το συναίσθημα της ίασης που αποκαθιστά την ψυχοσωματική ακεραιότητα του οργανισμού μιας και αποτελεί φυσική αντίδραση στην απώλεια της ελευθερίας του. (2)

Το συναίσθημα του θυμού, όπως και όλα τα συναισθήματα, (e-motions),  εκφράζει μία κίνηση. Ποια είναι η έκφραση αυτής της κίνησης που εξασφαλίζει μία υγιή διεκδίκηση;  Εδώ την απάντηση τη δίνει το ίδιο το σώμα, με την κίνηση της έκτασης ώστε να καθοριστούν τα προσωπικά όρια στο χώρο. Ο συνδυασμός της σωματικής κίνησης με τις αντίστοιχες λέξεις, είναι μία βασική πρόταση της Σωματικής Ψυχοθεραπείας για την εστίαση στο συναίσθημα  (πχ η έκταση των χεριών να συνοδεύεται από τη λέξη ΟΧΙ ). Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι η Σωματική Ψυχοθεραπεία είναι ολιστική θεραπεία, η οποία προσεγγίζει τον άνθρωπο ως ενότητα σώματος- νου. (3)

 Αν αποδίδαμε μια σωματική αίσθηση στο θυμό, θα τον περιγράφαμε ως ένα ζεστό συναίσθημα που προκαλείται από την άνοδο της θερμοκρασίας στο σώμα και την ταχεία κυκλοφορία του αίματος.  Είναι σημαντικό να γίνει  η διάκριση μεταξύ του θυμού, της  οργής, της μανίας και του μίσους. Η οργή είναι εκρηκτικός και ανεξέλεγκτος θυμός που οδηγεί στο ένστικτο.  Σε αυτήν την κατάσταση, το άτομο ενδέχεται να μη θυμάται τι είπε ή τι έκανε όπως και να μετανιώνει εκ των υστέρων για τις πράξεις του. Η οργή σε αντίθεση με το θυμό, είναι καταστροφική. Αν ο θυμός συμβολίζεται με τη φωτιά που μπορεί να λιώσει την παγωνιά του μίσους, η μανία ως ακρότατο σημείο θυμού και παραφροσύνης συμβολίζεται από το σίφουνα ή την καταιγίδα που καταστρέφουν τα πάντα στο πέρασμά τους.

Από το θυμό στη δημιουργικότητα. Οι δημιουργικές ποιότητες του θυμού.

Το πρώτο στάδιο είναι η συνειδητοποίηση  του δικαιώματός μας στο θυμό. Για να είμαστε σε θέση να συνάψουμε υγιείς σχέσεις, οφείλουμε να διακρίνουμε το θυμό από την αρνητική εκδραμάτισή του και την αντικοινωνική συμπεριφορά.   Είναι τελικά προσωπική ευθύνη και επιλογή να μετασχηματίσουμε το θυμό σε έμπνευση και δημιουργία.

Η ενέργεια του θυμού έχει από μόνη της μετασχηματιστική δύναμη. Μας κινητοποιεί σε μια νέα κατεύθυνση.  Η δημιουργικότητα αποτελεί ένα χώρο εξερεύνησης και χαράς, ένα χώρο συν-χώρεσης και συν- κίνησης.  Σε αυτό το σημείο καλείται ο καθένας μας να στραφεί προς τα μέσα του και να ερωτηθεί: “ Τι είναι δημιουργικό για μένα; ”. H προσωπική αίσθηση του νοήματος σε συνδυασμό με τη δημιουργικότητά μας ενεργοποιεί το συναίσθημα της χαράς και την αίσθηση της προσωπικής εκπλήρωσης και της συνεισφοράς στον κόσμο.

Συντάκτες: Ξανθίππη Σβολοπούλου,  Χριστίνα Σαμαρά

Βιβλιογραφία

  1. “Body Encyclopedia”, Lisbeth Marcher and Sonja Fich. North Atlantic Books, 2010.
  2. “Χαρά”, Alexander Lowen, MD. Εκδόσεις Ισόρροπον, 2007 (για την ελληνική γλώσσα).
  3. “Body Psychotherapy- An Introduction, Nick Totton. Open University Press, 2003

english

Θυμός & Δημιουργικότητα (18/11, 02/12)

Ολοκληρώθηκαν με επιτυχία οι δύο κύκλοι του εργαστηρίου “Θυμός & Δημιουργικότητα”. Ευχαριστούμε όλους τους συμμετέχοντες για την εμπιστοσύνη τους, την ανοιχτή τους καρδιά, την δημιουργική τους παρουσία και μοναδικότητα! Σας ευχαριστούμε που μοιραστήκαμε αύτη την όμορφη εμπειρία!!!

anger & creativity

 

anger&creativity

anger & creativity

anger & creativity